<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW12n0103">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 103 漢文大藏經研究要重視文獻價値的判別</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 103 漢文大藏經研究要重視文獻價値的判別</title>
			<author>熊國禎</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">12</idno>.<idno type="no">103</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">漢文大藏經研究要重視文獻價値的判別</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2020-10-21">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW12.0103.0457a" n="0457a"/>
<lb ed="ZW" n="0457a01"/>
<lb ed="ZW" n="0457a02"/>
<lb ed="ZW" n="0457a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">漢文大藏經研究要重視文獻價値的判別</cb:mulu><head>漢文大藏經研究
<lb ed="ZW" n="0457a04"/>要重視文獻價値的判別<anchor xml:id="nkr_note_orig_0457001" n="0457001"/></head>
<lb ed="ZW" n="0457a05"/>
<lb ed="ZW" n="0457a06"/><byline cb:type="author"><name role="" type="person">中華書局</name>　熊國禎</byline>
<lb ed="ZW" n="0457a07"/>
<lb ed="ZW" n="0457a08"/>
<lb ed="ZW" n="0457a09"/><p xml:id="pZW12p0457a0901">漢文大藏經是佛敎典籍的資料總匯，是東方文明的發
<lb ed="ZW" n="0457a10"/>展記錄，旣是民族文化遺產的珍貴結晶，也是國際文化交
<lb ed="ZW" n="0457a11"/>流的歷史見證。其卷帙之浩繁，內容之豐富，門類之齊全，
<lb ed="ZW" n="0457a12"/>傳播之久遠，都是其他許多文獻資料難以比擬的。漢文大
<lb ed="ZW" n="0457a13"/>藏經的研究可以從多方面展開，僅總體研究就可以有翻譯
<lb ed="ZW" n="0457a14"/>史的角度，有編纂史的角度，有印刷史的角度，有目錄學
<lb ed="ZW" n="0457a15"/>史的角度，有版本學史的角度，有傳播學史的角度等。若
<lb ed="ZW" n="0457a16"/>從藏經內容的綜合分析來講，研究的方式和角度就更加豐
<lb ed="ZW" n="0457a17"/>富多彩，難以簡單槪括了。這許許多多的研究各有其特定
<lb ed="ZW" n="0457a18"/>的意義和作用，但從研究使用的角度看，漢文大藏經作爲
<lb ed="ZW" n="0457a19"/>歷史文獻資料，其核心價値首先在於文本是否眞實可靠、
<lb ed="ZW" n="0457a20"/>準確無誤。除了少數疑僞經論存在考證鑒別問題外，大多
<lb ed="ZW" n="0457a21"/>數佛敎典籍是流傳有緖無可懷疑的。因此，各個版別的漢
<lb ed="ZW" n="0457a22"/>文大藏經的文字校勘質量如何應是評價其優劣的關鍵所在。
<lb ed="ZW" n="0457a23"/>漢文大藏經的研究和評價應當著重其文獻資料價値，這是
<pb ed="ZW" xml:id="ZW12.0103.0458a" n="0458a"/>
<lb ed="ZW" n="0458a01"/>基礎的核心的價値判別。不抓住這一關鍵，有時就會誤入
<lb ed="ZW" n="0458a02"/>歧途，事倍功半。</p>
<lb ed="ZW" n="0458a03"/><p xml:id="pZW12p0458a0301">在1994年發表的《關於〈高僧傳〉的校勘底本》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0458001" n="0458001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0458001" n="0458001"/>
<lb ed="ZW" n="0458a04"/>一文中，我曾著重對所謂「通行本」與校刻精良的校勘底
<lb ed="ZW" n="0458a05"/>本之間的區別加以說明。我認爲：「在校勘工作中，通行本
<lb ed="ZW" n="0458a06"/>與校勘底本是有原則區別的。通行本是以其在社會上廣泛
<lb ed="ZW" n="0458a07"/>流行爲特色，而校勘底本則必須是校印精良、文字可靠的
<lb ed="ZW" n="0458a08"/>本子。作爲通行本的《大正藏》不具備充當校勘底本的條
<lb ed="ZW" n="0458a09"/>件。」「《大正藏》是世界上目前流行最爲廣泛的一種漢文大
<lb ed="ZW" n="0458a10"/>藏經。與多種老式的卷帙浩繁的木刻線裝本大藏經相比較，
<lb ed="ZW" n="0458a11"/>由於它是小字密行，一面多欄，鉛字排印，近代裝幀，因
<lb ed="ZW" n="0458a12"/>此體積較小，册數集中，是一種容易收藏又便利使用的通
<lb ed="ZW" n="0458a13"/>行版本。問世以後曾多次印刷，在促進漢文大藏經在世界
<lb ed="ZW" n="0458a14"/>範圍內廣泛流通上，其功不可沒。因爲它集中在短短十來
<lb ed="ZW" n="0458a15"/>年的時間內排印了數量空前繁劇的漢文佛敎經典，其匆忙
<lb ed="ZW" n="0458a16"/>迫促可知，其排校質量實難保證，訛脫衍倒，所在多有。
<lb ed="ZW" n="0458a17"/>據以校勘，實不足憑。據以治史，亦應參證核實，避免以
<lb ed="ZW" n="0458a18"/>訛傳訛。」前輩學者、著名佛敎史專家周叔迦先生在《大藏
<lb ed="ZW" n="0458a19"/>經雕印源流紀略》一文中曾明確指出《大正藏》的不足：
<lb ed="ZW" n="0458a20"/>「所惜錯字錯句頗多，收取《續藏經》中名著亦不完備，分
<lb ed="ZW" n="0458a21"/>類方法尙欠斟酌，是其缺點。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0458002" n="0458002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0458002" n="0458002"/>三項缺點，「錯字錯句頗
<lb ed="ZW" n="0458a22"/>多」是擺在首要地位的，從「頗多」一語也可見其批評的
<lb ed="ZW" n="0458a23"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0458a2301" n="0458a2301"/><anchor xml:id="beg0458a2301" n="0458a2301"/>份<anchor xml:id="end0458a2301"/>量之重。儘管對《大正藏》存在以上批評意見已有很長
<pb ed="ZW" xml:id="ZW12.0103.0459a" n="0459a"/>
<lb ed="ZW" n="0459a01"/>時間了，一般讀者仍然貪戀于《大正藏》的價格低廉、取
<lb ed="ZW" n="0459a02"/>閱便捷。直到今天，新編的《大藏經索引》仍然是以《大
<lb ed="ZW" n="0459a03"/>正藏》爲底本的。可見習慣勢力之頑強可怕，革故鼎新是
<lb ed="ZW" n="0459a04"/>多麼困難。看來，在更爲精善好用的新版大藏經問世之前，
<lb ed="ZW" n="0459a05"/>《大正藏》的通行本地位恐怕是難以動搖或替代的。</p>
<lb ed="ZW" n="0459a06"/><p xml:id="pZW12p0459a0601">對於新版漢文大藏經的編纂，人們期望它「資料齊全，
<lb ed="ZW" n="0459a07"/>編排科學，使用方便」，這是合乎情理的。在信息化時代，
<lb ed="ZW" n="0459a08"/>在數碼化和光電技術高度發展的新印刷時代，搜羅尋訪資
<lb ed="ZW" n="0459a09"/>料、編制目錄索引，錄入複製刻盤等，都成爲某種專門的
<lb ed="ZW" n="0459a10"/>技術性操作，相對來講，比較容易做到。但是，把校勘標
<lb ed="ZW" n="0459a11"/>點工作僅僅作爲「使用方便」的一個因素看待，未免有點
<lb ed="ZW" n="0459a12"/>本末倒置。作爲歷史文獻資料，第一要求是文本的眞實可
<lb ed="ZW" n="0459a13"/>靠、準確無誤，這是其研究價値的核心所在。沒有精審周
<lb ed="ZW" n="0459a14"/>密的校勘，就無法保證其準確可靠。《大正藏》的毛病就出
<lb ed="ZW" n="0459a15"/>在這里。新版大藏經的編纂，質量的關鍵和工作的困難首
<lb ed="ZW" n="0459a16"/>先在於校勘，校勘之難，不在於羅列異同，而在於勘定是
<lb ed="ZW" n="0459a17"/>非。沒有豐厚的修養、淵博的學識和虔敬的作風，勘定是
<lb ed="ZW" n="0459a18"/>非就無從談起。不能勘定是非，也就無法爲讀者提供一個
<lb ed="ZW" n="0459a19"/>準確可靠通暢易讀的本子。</p>
<lb ed="ZW" n="0459a20"/><p xml:id="pZW12p0459a2001">現在謹以著名佛敎史籍《高僧傳》中的部分傳文爲例，
<lb ed="ZW" n="0459a21"/>看看文本的準確無誤是多麼重要，而《大正藏》在這一部
<lb ed="ZW" n="0459a22"/>分中的訛誤又多麼令人遺憾。隨機抽樣，姑以卷二的《鳩
<lb ed="ZW" n="0459a23"/>摩羅什傳》爲例。</p>
<lb ed="ZW" n="0459a24"/>
<lb ed="ZW" n="0459a25"/><p xml:id="pZW12p0459a2501">西域諸國，咸伏什神俊，每年講說，諸王皆長跪座側，
<lb ed="ZW" n="0459a26"/>令什踐而登焉，其見重如此。</p>
<lb ed="ZW" n="0459a27"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW12.0103.0460a" n="0460a"/>
<lb ed="ZW" n="0460a01"/><p xml:id="pZW12p0460a0101">文中「每年講說」的「年」字，《磧砂藏》本、《弘敎
<lb ed="ZW" n="0460a02"/>藏》本、金陵刻經處本、《出三藏記集》本、《晉書》、《法
<lb ed="ZW" n="0460a03"/>苑珠林》、《開元釋敎錄》均作「至」。「年」乃因「至」之
<lb ed="ZW" n="0460a04"/>殘壞而誤排。「每至講說」與「每年講說」，其頻次、其程
<lb ed="ZW" n="0460a05"/>度是頗有差異的。</p>
<lb ed="ZW" n="0460a06"/>
<lb ed="ZW" n="0460a07"/><p xml:id="pZW12p0460a0701">（苻堅謂呂光曰）：「夫帝王應天而治，以予愛蒼生爲
<lb ed="ZW" n="0460a08"/>本，豈貪其他而伐之乎？……」</p>
<lb ed="ZW" n="0460a09"/>
<lb ed="ZW" n="0460a10"/><p xml:id="pZW12p0460a1001">其中「予愛蒼生」的「予」字，《磧砂藏》作「子」。
<lb ed="ZW" n="0460a11"/>「子愛」是個複音詞，謂愛之深切，有「愛民如子」之意。
<lb ed="ZW" n="0460a12"/>《漢書･匡衡傳》上疏曰：「陛下聖德天覆，子愛海內」，可
<lb ed="ZW" n="0460a13"/>作書證。今誤作人稱代詞則索然寡味了。「其他」乃「其
<lb ed="ZW" n="0460a14"/>地」之誤，係明顯的形近而誤。「貪其地而伐之」爲屢見不
<lb ed="ZW" n="0460a15"/>鮮的歷史敎訓，「貪其他」又怎麼講呢？</p>
<lb ed="ZW" n="0460a16"/>
<lb ed="ZW" n="0460a17"/><p xml:id="pZW12p0460a1701">皆潛龍出遊，豕妖表異。</p>
<lb ed="ZW" n="0460a18"/>
<lb ed="ZW" n="0460a19"/><p xml:id="pZW12p0460a1901">其中「皆」字，《磧砂藏》、《出三藏記集》作「比日」。
<lb ed="ZW" n="0460a20"/>「比日」，連日也。傳文前邊已叙及連日來的怪異。《大正
<lb ed="ZW" n="0460a21"/>藏》誤將豎排的兩個字合成一個字了。</p>
<lb ed="ZW" n="0460a22"/>
<lb ed="ZW" n="0460a23"/><p xml:id="pZW12p0460a2301">宜克棋修德，以答天戒。</p>
<lb ed="ZW" n="0460a24"/>
<lb ed="ZW" n="0460a25"/><p xml:id="pZW12p0460a2501">「克棋」，《磧砂藏》本、《晉書》、《出三藏記集》作
<lb ed="ZW" n="0460a26"/>「克己」。「克己修德」，詞義連貫；「克棋」則講不通。「棋」
<lb ed="ZW" n="0460a27"/>乃涉下文（「與什博戲，殺棋曰」）而誤。「天戒」，《磧砂
<pb ed="ZW" xml:id="ZW12.0103.0461a" n="0461a"/>
<lb ed="ZW" n="0461a01"/>藏》本作「天威」。宋元明三古本同《磧砂藏》。「戒」恐係
<lb ed="ZW" n="0461a02"/>因「威」字殘壞而誤排。</p>
<lb ed="ZW" n="0461a03"/>
<lb ed="ZW" n="0461a04"/><p xml:id="pZW12p0461a0401">什爲人神情朗徹，傲岸出群，應機領會，鮮有倫匹者。
<lb ed="ZW" n="0461a05"/>篤性仁厚，泛愛爲心，虛己善誘，終日無倦。</p>
<lb ed="ZW" n="0461a06"/>
<lb ed="ZW" n="0461a07"/><p xml:id="pZW12p0461a0701">「鮮有倫匹」，《磧砂藏》本、宋元明三古本、《出三藏記
<lb ed="ZW" n="0461a08"/>集》作「鮮有其匹」。「者」字，《磧砂藏》本、宋元明三古
<lb ed="ZW" n="0461a09"/>本、金陵刻經處本、《出三藏記集》、《開元釋敎錄》、《弘敎
<lb ed="ZW" n="0461a10"/>藏》本均作「且」字。「鮮有其匹」，詞義顯豁易懂。「鮮有倫
<lb ed="ZW" n="0461a11"/>匹」則較少見。這裏講鳩摩羅什又聰明，又仁厚。「且」字作
<lb ed="ZW" n="0461a12"/>爲並列複句的連詞用在此處十分恰當，如誤作「者」字就將並
<lb ed="ZW" n="0461a13"/>列的語氣割斷，把一個關聯緊密的複句切割成兩個單句了。</p>
<lb ed="ZW" n="0461a14"/><p xml:id="pZW12p0461a1401">類似的訛脫衍倒較多，無須特意挑選。限於篇幅，不多
<lb ed="ZW" n="0461a15"/>擧例。筆者1993年前後曾以多種版本的大藏經就《高僧傳》
<lb ed="ZW" n="0461a16"/>進行比勘校訂，特別注意和湯用彤老先生用作底本的《大正
<lb ed="ZW" n="0461a17"/>藏》作比對研究，結果證實《大正藏》裏《高僧傳》的文本
<lb ed="ZW" n="0461a18"/>確實不大靠得住。但是，到底哪幾種大藏經的版本文字比較
<lb ed="ZW" n="0461a19"/>準確無誤、眞實可靠呢？哪一版本的校勘質量更高一些呢？
<lb ed="ZW" n="0461a20"/>因個人雜事繁冗，精力有限，我不久就轉到完成其他工作
<lb ed="ZW" n="0461a21"/>任務上去了。事情雖沒做完，但目標還是明確的。我始終
<lb ed="ZW" n="0461a22"/>希望在大藏經的編纂研究方面，人們能抓住核心的文獻價
<lb ed="ZW" n="0461a23"/>値開展工作，提高校勘水平，爲科學有效地編纂一部富有
<lb ed="ZW" n="0461a24"/>時代特點、總結已有成果、文字準確可靠、篇目周全完備、
<lb ed="ZW" n="0461a25"/>校勘精審、標點謹嚴而且方便實用的新版漢文大藏經而努
<lb ed="ZW" n="0461a26"/>力奮鬥。我目前的一點粗淺認識，就權當是拋磚引玉吧。</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0458a2301" to="#end0458a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">份<note type="cf1">方廣錩先生提供之電子檔</note></lem><rdg wit="#wit.orig">分</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0458001" resp="#resp3" type="mod" target="#nkr_note_mod_0458001">《書品》，1994年第4期第36頁，北京，<name role="" type="person">中華書局</name>出版。</note>
<note n="0458002" resp="#resp3" type="mod" target="#nkr_note_mod_0458002">《周叔迦佛學論著集》下册第566頁，北京，<name role="" type="person">中華書局</name>，1991年第一版。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0457001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0457001">本文是作者參加「漢文大藏經國際學術研討會」（2007年10月，上海）的會議論文，在此爲首次發表。</note>
<note n="0458001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0458001">《書品》，36頁，北京，<name role="" type="person">中華書局</name>，1994(4)。</note>
<note n="0458002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0458002">《周叔迦佛學論著集》下册，566頁，北京，<name role="" type="person">中華書局</name>，1991。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0458a2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0458a2301">份【CB】，分【藏外】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>